(1) يس
(1) يس
(۱) يس[/ياسين]
اين سوره همانند 28 سوره ديگر قرآن مجيد با حروف مقطعه آغاز مى شود (يا و سين ).
در باره تفسير حروف مقطعه قرآن در آغاز سوره هاى (بقره ) و (آل عمران ) و (اعراف ) بحثهاى فراوانى داشته ايم .
ولى در خصوص سوره يس تفسيرهاى ديگرى نيز براى اين حروف مقطعه وجود دارد:
از جمله اينكه : اين كلمه مركب از (يا) (حرف ندا) و (سين ) يعنى شخص پيامبر اسلام است ، و به اين ترتيب پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) را براى بيان مطالب بعد مخاطب مى سازد.
در احاديث مختلفى نيز آمده است كه اين كلمه يكى از نامهاى پيغمبر گرامى اسلام است .
ديگر اينكه مخاطب در اينجا انسان است (سين ) اشاره به او است ، ولى اين احتمال با آيات بعد سازگار نيست ، زيرا در اين آيات روى سخن تنها به پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) است .
لذا در روايتى از امام صادق (عليه السلام ) مى خوانيم كه فرمود: يس اسم رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ) و الدليل على ذلك قوله تعالى انك لمن المرسلين على صراط مستقيم : (يس نام رسول خداست و دليل بر آن اين است كه بعد از آن مى فرمايد تو از مرسلين و بر صراط مستقيم هستى (نور الثقلين جلد 4 صفحه 375).
سوره مباركه «يس» برابر آن معياري كه در مكّي و مدني بودن سوَر ياد شد در مكه نازل شد براي اينكه عناصر محوري اين سوره, اصول دين و بخشي از خطوط كلي اخلاق و فقه و حقوق است و سوَري كه احكام فقهي مبسوط يا مسئله جهاد, مسئله زكات, مسئله حج, مسئله صوم اين گونه از مسائل فقهي را در برندارد معلوم ميشود در مكه نازل شده اند.
https://fa.wikishia.net/view/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%DA%A9%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C
https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%DA%A9%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C
سورههای مکی و مدنی
سورههای مکی و مدنی به تقسیم سورههای قرآن به اعتبار محل نزول آنها در مکه و مدینه اشاره دارد. شناخت آیات نازل شده در این دو شهر از دغدغههای مسلمانان از قرون نخستین تا امروز بوده و موجب پدید آمدن دانشی به نام «علم المکی و المدنی» شده است.
معیارهای تمایز میان سورههای مکی و مدنی و ویژگیهای آیات مکی و مدنی، از مهمترین مسائل این دانش به شمار میآیند…
تعداد سورههای مکی و مدنی
تعداد سورههای مدنی ۲۰ سوره، موارد اختلافی ۱۲ سوره و بقیه، سورههای مکی محسوب میشوند.ا[۱][یادداشت ۱] سورههای مدنیِ مورد پذیرش همه عبارتند از: بقره، مائده، نور، فتح، مجادله، جمعه، تحریم، آل عمران، انفال، احزاب، حجرات، حشر، منافقون، نصر، نساء، توبه، محمد، حدید، ممتحنه و طلاق. سورههای مورد اختلاف عبارتند از: فاتحه، صف، رعد، تغابن، الرحمن، مطففین، قدر، بینه، زلزله (زلزال)، اخلاص، فلق و ناس. بر این اساس، باقیمانده سورههای قرآنی که مکی محسوب میگردند، ۸۲ سوره است.[۲]
معیارها و ملاکهای تشخیص
درباره معیارها و ملاکهای تشخیص مکی یا مدنی بودن آیات قرآن کریم، سه نظر وجود دارد:
معیار زمانی: هر آنچه پیش از هجرت نازل شده مکی و هر آنچه پس از هجرت نازل شده مدنی محسوب میگردد هر چند در مکه یا در سفری از سفرهای پیامبر(ص) نازل شده باشد مانند سال عام الفتح و حجة الوداع [۳]
ملاک هجرت نیز داخل شدن به مدینه است. بنابراین آیاتی که پس از هجرت از مکه و پیش از ورود به مدینه، در راه بر پیامبر نازل شده است، مکی محسوب می شود. مثلا آیه «إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ...﴿۸۵﴾, سوره القصص»[۱] براساس این تعریف و ملاک که پس از خروج از مکه در راه بر پیامبر نازل شده، مکی است.
معیار مکانی: هر آنچه در مکه نازل شده، مکی، و هر آنچه در مدینه نازل شده مدنی محسوب میگردد و هر آنچه در نواحی مجاور مکه ( مانند منی، عرفات و حدیبیه)نازل شده مکی و هر آنچه در نواحی مجاور مدینه ( مانند بدر ، اُحُد و سَلْع =کوه ودرهای درمنطقه جنگ احزاب) نازل شده مدنی است.[۴]
معیار مخاطب: برخی به «مخاطب وحی» توجه کرده و گفتهاند هر آنچه که خطاب به اهل مکه نازل شده مکی و هر آنچه که خطاب به اهل مدینه نازل شده مدنی است. ملاک تشخیص این خطاب این است که هر آنچه با خطاب «یا ایها الناس» نازل شده، مکی و هر آنچه با خطاب «یا ایها الذین آمنوا» نازل شده، مدنی است. این قول منسوب به ابن مسعود است.[۵]
زیرا در مدینه غلبه با مؤمنان بوده و در مکه با مشرکان. البته در سوره های مدنی مانند سوره بقره، یا ایها الناس به کار رفته که کلیت این معیار را خدشه دار می کند.
بیشتر قرآنپژوهان معاصر گفتهاند، بهترین و ضابطهمندترین ملاک، معیار نخست یعنی زمانی است.[۸]
ضوابط نامگذاری
بنابر معیار زمانی، تمامی آیات در برخی از سورهها، پیش از هجرت به مدینه نازل شده، و بنابراین آن سوره مکی خوانده میشود. بهعلاوه، در برخی دیگر از سورهها، تمامی آیات پس از هجرت نازل شده و بر این اساس، سوره مدنی خوانده میشود. با این حال، در برخی دیگر از سورهها، آیات ابتدایی در مکه و آیات میانی یا پایانی در مدینه نازل شده و در این حالت، مکی یا مدنی بودن سوره، با ملاحظه تعداد بیشتر آیات مکی یا مدنی صورت میگیرد. برخی از پژوهشگران معتقدند در این رابطه آنچه مکی یا مدنی بودن سورهها را تعیین میکند، نه تعداد بیشتر آیات مکی یا مدنی، بلکه مکی یا مدنی بودن آیات آغازین است.[۹]
ویژگیهای سورههای مکی و مدنی
برای تشخیص سوره های مکی و مدنی، ملاک هایی را مشخص کرده اند که هر یک به تنهایی نمی تواند ملاک جامع و مانع باشد. بلکه این ملاک ها روی هم رفته تاحدودی تعیین کننده است. به طور کلی ملاک ها و علایم برای تشخیص، عبارت است از:
نص و خبر.
علایم صوری و ظاهری.
علایم محتوایی و معنوی.
برای تشخیص سورههای مکی و مدنی بر اساس مضمون و محتوای سورهها، ملاکها و معیارهایی ذکر شده است. بر این اساس، سورههای مکی معمولا کوتاهند و به توحید و نفی شرک میپردازند و تشریع و قانونگذاری در آنها کمتر است، و سورههای مدنی، سورههای طولانیتری هستند و بیان قوانین و حدود شرعی در آنها بیشتر دیده میشود.
ویژگی سورهها و آیات مکی
سجده در این سورهها وجود دارد؛
هر سورهای که در آن «کلّا» باشد، مکی است؛
سورههای مکی کوتاه هستند؛
سورههای مکی, آیات کوتاهی دارند
آیات مکی بیشتر به توحید و پاکسازی جامعه از بتپرستی و شرک نظر دارند؛
تشریع و قانونگذاری در آیات مکی بسیار اندک است؛
در آیات مکی استناد به سرگذشت و قصص انبیاء فراوان است؛
آیات مکی دارای اعجاز و بلاغت خیره کنندهای هستند؛
خطابهای ویژهای مانند «یا بنی آدم» و «یا ایها الناس» در سورههای مکی به چشم میخورد.[۱۰]
لحن تند و شدید سوره بیشتر با اهل مکه است که اهل عناد و لجاج و مقاومت در مقابل حق بوده اند
ویژگی سورههای مدنی
فرایض و حدود در این سورهها آمده است؛
سورههای مدنی طولانی هستند؛
سورههای مدنی، آیات طولانی دارند؛
لحن ملایم و خفیف، مدنی بودن سوره را می رساند که بیشتر خطاب به مؤمنین است.
بیان قوانین شهری، قضایی، اجتماعی و دولتی و قوانین جنگ و صلح، مهمترین ویژگی آیات مدنی محسوب میگردد؛
آیات مدنی دارای خطاب «یا ایها الذین آمنوا» هستند؛
در آیات مدنی به تبیین عقاید فاسد اهل کتاب و دعوت آنها به اسلام پرداخته میشود؛
بیان احوال و اقدامات منافقین و موضع مسلمانان و پیامبر(ص) در برابر آنها، در سورههای مدنی دیده میشود.[نیازمند منبع]
این ویژگیها به گونه قطعی و صددرصد نیست و برای هر کدام استثناهایی میتوان یافت. مثلاً سوره بقره با اینکه به بیان قصه حضرت آدم میپردازد اما مکی نیست، در حالی که مطابق ضوابط بالا بایستی چنین باشد و سوره نصر با اینکه هم کل سوره و هم آیات آن کوتاه است، اما در مدینه نازل شده است.[۱۱]
فواید شناخت
برای شناخت سورههای مکی و مدنی، فواید و کاربردهایی ذکر شده است؛ از جمله:
کمک به تفسیر قرآن: از آنجا که فهم ظرایف و اشارات آیات رابطه تنگاتنگی با مکان مربوطه دارد، شناخت آیات مکی و مدنی برای هر مفسری ضروری است؛
شناخت ناسخ و منسوخ: از آنجا که شناخت ناسخ و منسوخ که یکی از مناقشهبرانگیزترین و حساسترین مسائل در علوم قرآنی است، محتاج شناخت آیات سابق [= پیشین] و آیات مسبوق [= پسین] است. شناخت آیات و سورههای مکی و مدنی، مقدمه ضروری شناخت ناسخ و منسوخ است؛
شناخت سیر تکاملی تشریع و قانونگذاری؛
آگاهی از چگونگی نزول قرآن و نیز کمک به شناخت اسباب نزول که خود از علوم قرآنی است؛
سوره های مکی به ترتیب نزول
آیت الله معرفت در کتاب علوم قرآنی فهرستی از سوره های مکی و مدنی و ترتیب نزول آنها ارائه نموده اند که سوره های مکی آن به صورت زیر است. مطابق با توضیح ذکر شده در این کتاب این فهرست در ترتیب سوره ها، طبق روایت ابن عباس و تکمیل آن مطابق روایت جابر بن زید، با تصحیح از روی نسخه های متعدد انجام گرفته است.[۵]
در اين ترتيب نزول، نظر به ابتداي هر سوره است. یعنی هرگاه آغاز يک سوره نازل مي شد و ميان آن با نزول بقيه سوره، نزول چند سوره ديگر فاصله مي انداخته است، اعتبار ترتيب مبدأ نزول آن سوره بوده است نه زمان تکميل آن. چنان که سوره علق تا پنج آيه در آغاز بعثت نازل گرديد و پس از چند سال بقيه سوره نازل شد، اما اين سوره در رتبه اول نزول قرار دارد.[۶]
https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%DA%A9%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C
طبق رواياتي كه فريقين نقل كردند گفتند سوره مباركه «يس» قلب قرآن است[1] در توجيه اينكه اين سوره قلب قرآن است وجوهي گفته شد برخيها بر آن هستند كه اين آيه ﴿وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ و در لوح محفوظ و روشن خدا (یا قلب امام خلیفة اللّه) همه چیز را به شماره آوردهایم.﴾[2]باعث شد كه اين سوره قلب قرآن است. سيدناالاستاد مرحوم علامه(رضوان الله عليه) فرمود ما از استادمان مرحوم آقاي قاضي(رضوان الله عليهما) سؤال كرديم به چه مناسبت سوره مباركه «يس» قلب قرآن است ايشان فرمودند ظاهراً به مناسبت آن آيات پاياني سوره مباركه «يس» يعني آيات 82 و 83 كه:
سوره ۳۶: يس
إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ﴿۸۲﴾
فرمان او تنها اين است كه هر گاه چيزي را اراده كند به او ميگويد: موجود باش آن نيز بلافاصله موجود ميشود! (۸۲)
فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿۸۳﴾
پس منزه است خداوندي كه ملكوت هر چيزى در دست او است، و (همگي) به سوي او باز ميگرديد. (۸۳)
http://wahidkhorasani.com/%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C/%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C/%D9%85%D8%AD%D8%AA%D9%88%D8%A7/216_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA
مطلب بعدي آن است كه اين ﴿يس﴾, نظير ﴿المر﴾, ﴿عسق﴾ و مانند آن كه جزء حروف مقطّعه باشد ظاهراً نيست طبق برخي از لغات عرب اين «ياء» و «سين» يعني «يا أيّها الانسان», «يا انسان» و مانند آن است كه منظور شخص پيغمبر(صلّي الله عليه و آله و سلّم) است … براي اينكه در آيه سه همين سوره دارد ﴿إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ﴾ خب اگر خطابي قبلاً نباشد چگونه مستقيماً ميفرمايد ﴿إِنَّكَ﴾ پس قبلاً خطابي هست «يا ايّها الرسول, يا ايّها النبي إنّك كذا» و ﴿يس﴾ يك آيه است.
http://qurannotes.blogfa.com/category/52